به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سلام کنگاور پیمان لطیفی ؛ با اشاره به بازآرایی امنیتی و ژئوپلیتیکی در غرب آسیا، اظهار داشت: تحولات جاری در منطقه را باید بخشی از روند بزرگتر «گذار ژئوپلیتیکی» در نظام بینالملل دانست؛ روندی که در آن ائتلافهای سنتی به سمت شبکههای همکاری منعطف و چندلایه حرکت میکنند و آینده موازنه قدرت بیش از گذشته به عقلانیت راهبردی، تعامل منطقهای و مدیریت رقابتهای ژئوپلیتیکی وابسته است.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران بهعنوان یکی از مهمترین بازیگران ژئوپلیتیکی منطقه، نقشی تعیینکننده در محاسبات امنیتی قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای دارد و میتواند با تلفیق مؤلفههای بازدارندگی، دیپلماسی منطقهای، همکاریهای اقتصادی و ابتکارات امنیت جمعی، جایگاه خود را بهعنوان یکی از ارکان ثبات منطقهای بیش از پیش تثبیت کند.
رئیس هیأت اندیشهورز نخبگان بسیج استان کرمانشاه تصریح کرد: در محیط جدید امنیتی غرب آسیا، هیچ بازیگری صرفاً با اتکا به قدرت سخت قادر به تأمین امنیت پایدار نخواهد بود و آینده امنیت منطقه بیش از آنکه در میدان رقابت نظامی رقم بخورد، به کیفیت حکمرانی راهبردی، قدرت دیپلماسی، توان مدیریت بحران و ظرفیت ایجاد اعتماد متقابل وابسته خواهد بود.
بازتعریف معماری امنیتی غرب آسیا
لطیفی ادامه داد: غرب آسیا در آستانه مرحلهای تازه از بازتعریف معماری امنیتی خود قرار گرفته است و گسترش رایزنیها درباره همکاریهای راهبردی میان برخی قدرتهای منطقهای، صرفنظر از میزان تحقق عملی آنها، بیانگر گذار تدریجی از الگوهای سنتی امنیت به سوی آرایشهای جدید مبتنی بر موازنه قدرت، بازدارندگی و مدیریت عدمقطعیتهای ژئوپلیتیکی است.
وی خاطرنشان کرد: تحلیل این روندهای نوظهور تنها با اتکا به ادبیات کلاسیک روابط بینالملل کافی نیست و نیازمند تلفیق رهیافتهای واقعگرایی ساختاری، موازنه تهدید، امنیت منطقهای و آیندهپژوهی راهبردی است.
گذار نظم جهانی به ساختارهای چندقطبی
معاون علمی – پژوهشی بسیج اساتید استان کرمانشاه با اشاره به تغییرات ساختار قدرت در نظام بینالملل، گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای نظم بینالملل در دهه سوم قرن بیست و یکم، کاهش تمرکز قدرت و حرکت به سوی ساختاری چندقطبی است؛ رقابت فزاینده میان ایالات متحده، چین و روسیه، همراه با افزایش نقش قدرتهای منطقهای، دولتها را بیش از گذشته به سمت توسعه ترتیبات امنیتی منطقهای و ائتلافهای منعطف سوق داده است.
لطیفی افزود: در چنین محیطی، امنیت دیگر مفهومی صرفاً نظامی نیست، بلکه ترکیبی از مؤلفههای ژئوپلیتیکی، اقتصادی، فناوری، انرژی، اطلاعاتی و دیپلماتیک است؛ بنابراین هرگونه همکاری دفاعی میان دولتهای منطقه باید در چارچوب تحول مفهوم «امنیت جامع» تحلیل شود و نه صرفاً در قالب اتحادهای نظامی کلاسیک.
تفاوت معماری امنیتی امروز با گذشته
وی با بازخوانی تجربه تاریخی ائتلافهای امنیتی در منطقه، گفت: ائتلافهای امنیتی در خاورمیانه همواره بازتابی از ساختار قدرت جهانی بودهاند؛ پیمان بغداد و سپس سنتو در بستر رقابت دو بلوک شرق و غرب شکل گرفتند و هدف آنها مهار نفوذ اتحاد جماهیر شوروی بود.
معاون علمی – پژوهشی بسیج اساتید استان کرمانشاه تصریح کرد: محیط راهبردی امروز منطقه دگرگون شده است؛ جمهوری اسلامی ایران بهعنوان قدرتی مستقل با ظرفیتهای بومی دفاعی، فناوریهای بازدارنده، موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی و شبکهای از روابط منطقهای، جایگاهی متفاوت از گذشته دارد.
لطیفی افزود: ترکیه سیاست «خودمختاری راهبردی» را دنبال میکند، پاکستان در چارچوب ملاحظات جنوب آسیا و رقابت قدرتهای بزرگ عمل میکند و عربستان سعودی نیز در مسیر تنوعبخشی به سیاست خارجی و اقتصاد خود قرار گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: ازاینرو، هرگونه مقایسه میان ترتیبات امنیتی گذشته و امروز تنها از منظر الگوهای رفتاری قابل دفاع است و نمیتوان اهداف، کارکردها و محیط راهبردی آنها را یکسان در نظر گرفت.
مؤلفههای قدرت ایران در منطقه
معاون علمی – پژوهشی بسیج اساتید استان کرمانشاه درباره جایگاه جمهوری اسلامی ایران در معادلات موازنه قدرت، گفت: در چارچوب نظریه «موازنه تهدید» استیون والت و رهیافت «واقعگرایی تهاجمی» جان مرشایمر، رفتار دولتها بیش از آنکه صرفاً تابع قدرت مادی باشد، متأثر از برداشت آنان از تهدید، ظرفیت بازدارندگی و میزان عدمقطعیت محیط امنیتی است.
لطیفی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران به واسطه مجموعهای از مؤلفههای قدرت، از جمله توانمندیهای دفاعی و بازدارندگی بومی، موقعیت ژئوپلیتیکی پیونددهنده خلیج فارس، دریای عمان، آسیای مرکزی و قفقاز، ظرفیتهای انرژی و ترانزیت، سرمایه انسانی و فناوری و نقشآفرینی در تحولات منطقهای، به یکی از بازیگران تعیینکننده امنیت غرب آسیا تبدیل شده است.
وی تأکید کرد: با این حال، از منظر علمی، نسبت دادن هرگونه همکاری امنیتی منطقهای صرفاً به «واکنش نسبت به ایران» با پیچیدگیهای واقعی محیط راهبردی سازگار نیست؛ زیرا ائتلافهای امنیتی معمولاً محصول همزمان مجموعهای از متغیرها شامل رقابت قدرتهای جهانی، تحولات اقتصاد سیاسی، ملاحظات داخلی دولتها، نگرانیهای امنیتی و تلاش برای افزایش قدرت چانهزنی هستند.
الزامات پایداری ائتلافهای دفاعی منطقه
معاون علمی – پژوهشی بسیج اساتید استان کرمانشاه با اشاره به ظرفیتها و محدودیتهای ائتلافهای منطقهای، گفت: پایداری هر پیمان دفاعی مستلزم وجود سه عنصر اساسی شامل همگرایی منافع، انسجام راهبردی و سازوکارهای اجرایی مؤثر است و تفاوت در اولویتهای امنیتی کشورهای منطقه میتواند یکی از مهمترین چالشهای هرگونه همکاری دفاعی باشد.
وی افزود: پاکستان ناگزیر است روابط خود با چین، ایران و کشورهای عربی و همچنین رقابت با هند را بهصورت همزمان مدیریت کند. ترکیه نیز ضمن عضویت در ناتو، سیاست خارجی مستقلی را دنبال میکند که بر اصل تنوع شرکای راهبردی استوار است.
لطیفی ادامه داد: عربستان سعودی نیز در سالهای اخیر، همزمان با توسعه توان دفاعی، سیاست تنشزدایی و گفتوگو با بازیگران منطقهای را دنبال کرده است و این تفاوتهای بنیادین نشان میدهد دستیابی به یک ائتلاف دفاعی کاملاً منسجم با محدودیتهای ساختاری قابل توجهی مواجه خواهد بود.
رقابت قدرتهای بزرگ در غرب آسیا
معاون علمی – پژوهشی بسیج اساتید استان کرمانشاه درباره چشمانداز تحولات امنیتی منطقه، عنوان کرد: برخلاف برخی تحلیلهای رسانهای، شواهد موجود نشان نمیدهد جهان در آستانه یک جنگ جهانی کلاسیک قرار دارد؛ بلکه آنچه مشاهده میشود، تشدید رقابت قدرتهای بزرگ، گسترش بلوکبندیهای منعطف و افزایش اهمیت بازدارندگی منطقهای است.
لطیفی تصریح کرد: در چنین فضایی، امنیت آینده غرب آسیا بیش از هر چیز به توان بازیگران در مدیریت رقابت، کاهش سوءبرداشتهای امنیتی، توسعه همکاریهای اقتصادی و بهرهگیری از دیپلماسی چندجانبه وابسته خواهد بود.
دیپلماسی و امنیت جمعی در آینده منطقه
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران میتواند با تلفیق مؤلفههای بازدارندگی، دیپلماسی منطقهای، همکاریهای اقتصادی و ابتکارات امنیت جمعی، جایگاه خود را بهعنوان یکی از ارکان ثبات منطقهای بیش از پیش تثبیت کند.
معاون علمی – پژوهشی بسیج اساتید استان کرمانشاه گفت: امنیت آینده غرب آسیا بیش از آنکه در میدان رقابت نظامی رقم بخورد، در کیفیت حکمرانی راهبردی، قدرت دیپلماسی، توان مدیریت بحران و ظرفیت ایجاد اعتماد متقابل تعیین خواهد شد.
لطیفی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران در کنار حفظ مؤلفههای بازدارندگی، میتواند با بهرهگیری از دیپلماسی هوشمند، همکاریهای منطقهای و تعامل سازنده با همسایگان، نقشی مؤثر در شکلدهی به نظم امنیتی نوین غرب آسیا ایفا کند.
وی در پایان : آنچه امروز در غرب آسیا در حال وقوع است، نه صرفاً شکلگیری یک ائتلاف جدید، بلکه آغاز فصل تازهای از بازآرایی موازنه قدرت در منطقه است؛ روندی که آینده آن بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت راهبردی، تعامل منطقهای و مدیریت رقابتهای ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
انتهای خبر/
منبع: شبکه اطلاعرسانی مرصاد