به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سلام کنگاور؛ در کوچهپسکوچههای زاگرس، هنوز صدای دستهایی شنیده میشود که نخ را به نخ گره میزنند تا از دل سادگی، پاپوشی برای قدمهای مردمان این سرزمین ببافند؛ گیوه، میراثی که سالها با زندگی مردم کرمانشاه راه آمده، تابستانهای گرم را پشت سر گذاشته و از مسیر کوهستانها به بازارهای دورتر رسیده است.
هر گره گیوه، بخشی از دانشی است که در کتابها نوشته نشده و نسلها آن را از دست استادکار به دست شاگرد سپردهاند؛ هنری که در اورامانات با نام کلاش شناخته میشود و در گذر زمان، رنگ و طرح تازه گرفته، اما ریشهاش را در سنتهای بومی حفظ کرده است.
امروز این پاپوش دستساز، در آستانه فصل تازهای از حیات خود قرار دارد؛ فصلی که در آن دیگر تنها ماندگاری یک هنر مطرح نیست، بلکه پای معیشت بافندگان، آینده نسل جوان، بازارهای داخلی و حتی فرصتهای صادراتی نیز به میان آمده است؛ گیوه اگرچه از دل سنت آمده، اما برای ماندن، باید راه بازار امروز را نیز پیدا کند.
جای خالی برندسازی در بازار گیوه کرمانشاه
امین کوگانی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ اظهار داشت: گیوه از هنرهای بومی و دیرینه کرمانشاه است که در منطقه اورامانات با عنوان «کلاش» شناخته میشود و ثبت نودشه بهعنوان شهر ملی گیوه، ظرفیت مهمی برای تثبیت جایگاه این هنر در عرصه صنایعدستی ایجاد کرده است؛ استانداردسازی گیوه نیز انجام شده و اکنون تمرکز اصلی بر تکمیل زنجیره معرفی، عرضه و توسعه بازار این محصول است.
وی با اشاره به ظرفیت صادراتی گیوه کرمانشاه، تصریح کرد: هنرمندان حوزه اورامانات در زمینه صادرات فعال هستند و محصولات آنها به بازار اقلیم کردستان عراق راه پیدا کرده است؛ استقبال این بازار از گیوه کرمانشاه قابل توجه است و بخش قابلتوجهی از گیوههای عرضهشده در این منطقه توسط هنرمندان استان تولید میشود.
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان کرمانشاه بستهبندی و برندسازی را از حلقههای نیازمند تقویت در زنجیره تولید و عرضه گیوه دانست و گفت: برای حضور پایدار در بازارهای هدف، صرف تولید محصول کافی نیست و نحوه ارائه، بستهبندی و ایجاد هویت مشخص برای محصول اهمیت زیادی دارد؛ به همین دلیل، تقویت این بخشها در برنامههای مرتبط با توسعه گیوهبافی دنبال میشود.
کوگانی از پیگیری ایجاد مرکز تخصصی عرضه گیوه و صنایعدستی در اورامانات خبر داد و بیان کرد: در این زمینه با همکاران در منطقه، بهویژه شهرستان پاوه، گفتگوهایی انجام شده است و تلاش داریم یکی از شهرستانهای منطقه اورامانات بهعنوان پایلوت این طرح انتخاب شود تا زمینه عرضه تخصصی گیوه و سایر صنایعدستی منطقه فراهم شود.
وی ادامه داد: توسعه بازار گیوه بدون تقویت چرخه معرفی و عرضه امکانپذیر نیست و ایجاد مراکز تخصصی میتواند ارتباط میان تولیدکنندگان، بازار و مصرفکنندگان را تقویت کرده و ظرفیت اقتصادی این هنر را افزایش دهد.
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان کرمانشاه با اشاره به برنامههای آموزشی برای تداوم گیوهبافی، عنوان کرد: آموزش رایگان این هنر در شهر کرمانشاه، جوانرود، صحنه و برخی دیگر از شهرستانهای استان دنبال میشود و در نیمه نخست امسال نیز چند دوره آموزشی در نقاط مختلف استان برگزار شده یا در حال برگزاری است.
کوگانی افزود: این دورهها در سطوح مقدماتی و پیشرفته برنامهریزی شدهاند و هدف اصلی آنها انتقال مهارت به نسل جوان، توسعه جامعه هنرمندان و جلوگیری از کاهش ظرفیت نیروی انسانی در این رشته است؛ استقبال از دورههای آموزشی نیز نشان میدهد همچنان علاقهمندی مناسبی برای یادگیری گیوهبافی وجود دارد.
وی با اشاره به حضور گیوه در نمایشگاههای ملی و بینالمللی، گفت: در نمایشگاههای مرتبط با شهرهای ملی، گیوه نودشه بهصورت ویژه معرفی میشود و در سایر نمایشگاهها نیز گیوه بهعنوان یکی از هنرهای شاخص و بومی استان حضور دارد؛ این حضور مستمر، نقش مهمی در معرفی محصول و توسعه بازار آن دارد.
معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی استان کرمانشاه با بیان اینکه گیوه از محصولات پرفروش صنایعدستی استان در نمایشگاههاست، خاطرنشان کرد: استقبال از این محصول تنها به نمونههای سنتی محدود نمیشود و گیوههایی که با حفظ اصالت، متناسب با سلیقه و نیاز امروز طراحی و تولید میشوند نیز مورد توجه قرار گرفتهاند؛ این موضوع ظرفیت مناسبی برای پیوند سنت با بازار معاصر ایجاد کرده است.
کوگانی با تأکید بر اینکه گیوهبافی در معرض منسوخ شدن قرار ندارد، بیان کرد: برخی رشتههای صنایعدستی بهدلیل افزایش سن یا بازنشستگی استادکاران و همچنین کاهش علاقه نسل جدید، با خطر فراموشی مواجه شدهاند؛ اما گیوه از پشتوانه هنرمندان و علاقهمندان برخوردار است و با تداوم آموزش و حمایت میتوان استمرار آن را تضمین کرد.
وی در پایان با اشاره به ظرفیت فرهنگی و اقتصادی گیوه، گفت: این پاپوش علاوه بر برخورداری از هویت و اصالت بومی، از نظر زیبایی، طراحی و ویژگیهای کاربردی نیز با سلیقه امروز هماهنگ است و میتوان با توسعه آموزش، صادرات، بستهبندی، برندسازی و بازاررسانی، جایگاه گیوه کرمانشاه را در بازارهای داخلی و خارجی بیش از گذشته تقویت کرد.
بازارچههای تخصصی، فرصتی برای رونق گیوه کرمانشاه
عزیز مصطفایی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به ویژگیهای فرهنگی و فنی گیوه و کلاش در مناطق مختلف کرمانشاه، اظهار داشت: این پایپوش سنتی متناسب با اقلیم منطقه، از انعطافپذیری و قابلیت استفاده مناسبی برخوردار است و در عین کاربردی بودن، بخشی از میراث فرهنگی ناملموس و هویت تاریخی مردم استان به شمار میرود.
وی افزود: گیوه و کلاش در مناطق مختلف کرمانشاه با توجه به تفاوتهای فرهنگی و جغرافیایی، از نظر نام، شیوه بافت، مواد اولیه، رنگ و ساختار زیره تفاوت دارند؛ کلاش هورامی در هورامان شناخته شده و این گونه از کلاش بهدلیل اهمیت فرهنگی و ویژگیهای خاص خود به ثبت ملی و جهانی رسیده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان پاوه تصریح کرد: در کنار کلاش هورامی، در مناطق کلهرنشین، لکنشین و گوران نیز گونههای مختلف این پایپوش رواج دارد و هر منطقه متناسب با دانش بومی و مواد اولیه در دسترس، شیوه خاصی برای تولید آن شکل داده است.
مصطفایی ادامه داد: در هورامان، بخش رویه کلاش عمدتاً با نخ و پارچه ساخته میشود و ساختار آن در طول زمان دستخوش تغییر شده است؛ در گذشته برخی مواد سنتی در تولید آن بهکار میرفت که بهتدریج با نخ و مواد جدید جایگزین شده و در سالهای اخیر نیز رنگ، طرح و شیوه بافت متناسب با نیاز و سلیقه جدید تغییر کرده است.
وی با اشاره به تفاوت مواد اولیه در مناطق دیگر استان، گفت: در مناطق کلهرنشین و لکنشین، استفاده از زیرههای چرمی و لاستیک خودرو در ساخت پایپوشهای سنتی رواج داشته است؛ حتی در گذشته افرادی بهصورت تخصصی به آمادهسازی و برش لاستیکهای فرسوده برای ساخت زیره میپرداختند که خود نشاندهنده مهارت فنی صنعتگران و استفاده از مواد در دسترس بوده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان پاوه بیان کرد: گیوه و کلاش با شرایط اقلیمی کرمانشاه سازگاری دارد، انعطافپذیر است، قابلیت تنفس مناسبی دارد و بهدلیل ساختار خاص خود با فرم پا هماهنگ میشود؛ همچنین نداشتن تفاوت مشخص میان لنگه چپ و راست، از ویژگیهای کاربردی این پایپوش محسوب میشود.
نودشه کانون ملی تولید گیوه در استان
مصطفایی با اشاره به جایگاه نودشه در حوزه گیوهبافی، عنوان کرد: نودشه بهعنوان شهر ملی گیوه، یکی از کانونهای مهم تولید این هنر در استان است و شمار قابل توجهی از زنان منطقه در بخش بافت گیوه فعالیت دارند؛ در مقابل، برخی مراحل فنی و سنگین تولید، بهویژه ساخت زیره، بهصورت سنتی توسط مردان انجام میشده است.
وی افزود: در گذشته، تولید گیوه و کلاش با ابزارهای ساده و مواد اولیه موجود در منطقه انجام میشد و استفاده از پشم گوسفند، نخ و ابزارهای دستساز نشان میدهد این هنر تا چه اندازه با اقتصاد معیشتی و خودکفایی جوامع محلی پیوند داشته است؛ مردم با تکیه بر دانش بومی میتوانستند یکی از نیازهای اساسی خود یعنی پایپوش را تأمین کنند.
گیوهبافی و نقش آن در معیشت مردم
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان پاوه با اشاره به ظرفیت اقتصادی این هنر، گفت: گیوهبافی علاوه بر ارزش فرهنگی، ظرفیت ایجاد اشتغال برای بافندگان و صنعتگران را دارد و تقویت کارگاههای تولیدی، آموزش مهارتهای تخصصی و توسعه بازار فروش میتواند به استمرار فعالیت فعالان این حوزه کمک کند.
مصطفایی تأکید کرد: هممرزی کرمانشاه با اقلیم کردستان عراق، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه بازار خارجی گیوه و کلاش ایجاد کرده است و ایجاد بازارچههای تخصصی و فراهم کردن زمینه صادرات میتواند به رونق تولید، افزایش درآمد صنعتگران و تثبیت جایگاه این محصول در بازارهای منطقهای کمک کند.
وی با اشاره به ثبت ملی برخی گونههای گیوه در استان، گفت: برای برخی گونههای گیوه مناطق لکنشین و کلهرنشین نیز پرونده ثبت ملی تهیه شده است و این اقدام میتواند به مستندسازی، معرفی و حفاظت از شیوههای بومی تولید این پایپوش کمک کند.
ضرورت انتقال هنر گیوهبافی به نسلها
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان پاوه، تداوم حیات این هنر را وابسته به انتقال دانش و مهارت میان نسلها دانست و اذعان کرد: مهمترین تهدید پیش روی گیوه و کلاش، کاهش ارتباط نسل جدید با این هنر و تغییر ذائقه و سلیقه مردم است؛ اگر این مهارتها آموزش داده نشود و بازار مناسبی برای محصولات ایجاد نشود، بخشی از این دانش سنتی در معرض فراموشی قرار میگیرد.
مصطفایی افزود: آگاهیبخشی درباره ارزش تاریخی و فرهنگی گیوه، ایجاد کارگاههای آموزشی، توسعه بازارچهها و حمایت از تولیدکنندگان باید همزمان دنبال شود؛ زیرا حفظ میراث فرهنگی ناملموس بدون ایجاد پشتوانه اقتصادی برای هنرمندان و فراهم کردن امکان اشتغال پایدار، دشوار خواهد بود.
گیوهبافی و فرصتهای تازه برای اشتغال
وی با اشاره به استفاده از مهارت گیوهبافی در محیطهای جدید، بیان کرد: این شیوه بافت در سالهای اخیر به برخی زندانها نیز راه یافته و میتوان از آن بهعنوان ظرفیتی برای آموزش مهارت و ایجاد اشتغال استفاده کرد؛ برنامهریزی هدفمند در این زمینه میتواند به توسعه فعالیتهای حرفهآموزی و اقتصادی کمک کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان پاوه در پایان با اشاره به حضور گیوه و کلاش در فرهنگ شفاهی منطقه، خاطرنشان کرد: این پایپوش در ضربالمثلها، اشعار، داستانها و روایتهای محلی نیز بازتاب داشته و این حضور در ادبیات شفاهی، نشاندهنده پیوند عمیق گیوه و کلاش با ساختار فرهنگی و اجتماعی مردم کرمانشاه است.
گیوه پاوه در مسیر بازارهای جدید
فرشته حسینی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به ظرفیت اقتصادی گیوهبافی در اورامانات، اظهار داشت: حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر در زنجیره فعالیت این حوزه مشغول به کار هستند و در مجموع نیز حدود ۴ تا ۵ هزار بافنده و تولیدکننده در منطقه فعالیت دارند؛ ظرفیتی که میتواند گیوهبافی را به یک کسب و کار پایدار و اشتغالزا تبدیل کند.
وی افزایش شدید هزینه مواد اولیه را یکی از مهمترین چالشهای امروز تولید گیوه عنوان کرد و افزود: قیمت نخ، کفی و سایر ملزومات تولید طی سالهای اخیر چندین برابر شده است؛ در حالی که امکان افزایش قیمت محصول متناسب با رشد هزینهها وجود ندارد و همین مسئله حاشیه سود تولیدکننده را بهشدت کاهش داده است.
این هنرمند پاوهای ادامه داد: در گذشته کفی گیوه با قیمت بسیار پائینتری تهیه میشد، اما امروز قیمت کفیهای معمولی به حدود ۸۰۰ هزار تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان رسیده و کفیهای طبی نیز هزینه بیشتری دارند؛ افزایش قیمت مواد اولیه باعث شده بخش قابل توجهی از درآمد فروش صرف تأمین هزینه تولید شود.
تولید کفی، گام مهم در رونق گیوهبافی
حسینی با تأکید بر ضرورت تکمیل زنجیره تولید گیوه در اورامانات، گفت: یکی از نیازهای اصلی ما راهاندازی کارگاه تولید کفی در منطقه است؛ در حال حاضر کفی را از مریوان و برخی مناطق دیگر تهیه میکنیم و با چند کارگاه در این زمینه قرارداد داریم، اما ایجاد واحد تولید کفی در منطقه میتواند وابستگی تولیدکنندگان را کاهش داده و زنجیره تولید را کامل کند.
وی با اشاره به بازار فروش گیوههای تولیدشده در پاوه، اذعان کرد: محصولات علاوه بر مناطق مختلف کشور، به بازار عراق نیز راه پیدا کردهاند و بخشی از تولیدات بهصورت مستقیم به سلیمانیه عراق عرضه میشود؛ بنابراین این محصول علاوه بر ظرفیت داخلی، از قابلیت توسعه بازار صادراتی نیز برخوردار است.
کارآفرین برتر کشور با بیان اینکه گیوه دستساز از مزیتهای رقابتی مشخصی برخوردار است، افزود: سبکی، خنکی، راحتی، قابلیت تنفس و کاهش تعریق پا از ویژگیهای گیوه است که موجب شده با وجود رقابت کفشهای صنعتی، همچنان مشتریان خاص خود را داشته باشد.
حسینی بیان کرد: مشتری امروز علاوه بر قیمت، به کیفیت، ماندگاری و اصالت محصول نیز توجه میکند و گیوه دستساز بهدلیل ماهیت سنتی و ویژگیهای کاربردی، میتواند در صورت معرفی و بازاریابی مناسب، جایگاه خود را در بازار حفظ و تقویت کند.
وی با اشاره به فعالیت خود در حوزه گیوهبافی، گفت: از سال ۱۳۹۴ با ثبت شرکت تعاونی، فعالیت حرفهای خود را آغاز کردم و تلاش کردم با ایجاد نوآوری، این هنر سنتی را با نیازهای بازار هماهنگ کنم؛ تولید گیوههای رنگی، مدلهای جلو باز و طرحهای متنوع از جمله اقداماتی بود که برای پاسخ به تغییر سلیقه مشتریان انجام شد.
نوآوری در طراحی؛ مسیر توسعه بازار گیوه
این هنرمند پاوهای افزود: در گذشته گیوه عمدتاً با رنگ سفید و در قالب مدلهای محدود تولید میشد، اما با ورود رنگها و مدلهای جدید، استقبال مشتریان خارج از منطقه افزایش یافت و محصول از یک کالای عمدتاً بومی به محصولی قابل عرضه در بازارهای گستردهتر تبدیل شد.
حسینی با اشاره به نقش رسانه در معرفی محصولاتش، تصریح کرد: حضور در نمایشگاهها و برنامههای رسانهای و فعالیت مستمر در فضای مجازی، از جمله اینستاگرام و تلگرام، به شناخته شدن گیوه پاوه کمک کرده است و محصولات از طریق چند سایت و شبکه اجتماعی نیز عرضه میشوند.
وی ادامه داد: حضور در برنامه «میدان» و پخش محصولات در شبکههای تلویزیونی و رسانههای مختلف باعث شد گیوه تولیدشده در پاوه مخاطبان بیشتری پیدا کند و حتی زمینه فروش محصولات در خارج از کشور نیز تقویت شود.
مقاومت در برابر آب؛ چالش فنی گیوه سنتی
کارآفرین برتر کشور یکی دیگر از چالشهای تولید گیوه را مقاومت پائین آن در برابر آب دانست و گفت: ساختار گیوه بهگونهای است که هوا را بهخوبی عبور میدهد و همین ویژگی، یکی از دلایل خنکی و راحتی آن است؛ اما در مقابل، محصول در برابر آب مقاومت محدودی دارد و استفاده چهار فصل از آن را دشوار میکند.
حسینی افزود: برای رفع این مشکل، استفاده از فناوری نانو روی کفی و بخشهایی از گیوه مورد آزمایش قرار گرفت؛ اما این روش بهدلیل کاهش عبور هوا، با ویژگی اصلی گیوه سازگاری کامل ندارد و نتوانسته راهکار مطلوبی برای حل این چالش ارائه دهد.
وی با اشاره به ظرفیت آموزشی این هنر، عنوان کرد: از سوی ادارهکل میراث فرهنگی بهعنوان مربی آموزش فعالیت دارم و سالانه حدود ۵۰ نفر را در حوزه گیوهبافی آموزش میدهم؛ این روند میتواند زمینه انتقال مهارت به نسل جدید و تأمین نیروی ماهر مورد نیاز این صنعت را فراهم کند.
آموزش مهارتی؛ پشتوانه تداوم هنر گیوهبافی
این هنرمند گیوهباف پاوهای با تأکید بر نقش زنان در این حوزه، گفت: بخش قابل توجهی از فعالان گیوهبافی را بانوان تشکیل میدهند و این هنر میتواند برای آنها زمینه درآمدزایی و فعالیت اقتصادی در منطقه فراهم کند؛ مشروط بر اینکه آموزش، بازار فروش و حمایتهای لازم همزمان توسعه پیدا کند.
حسینی درباره وضعیت تسهیلات صنایعدستی نیز بیان کرد: در سالهای گذشته تسهیلات با مبالغ کمتر نیز میتوانست بخشی از نیاز تولید را تأمین کند، اما امروز با افزایش قیمت مواد اولیه و تجهیزات، وامهای موجود پاسخگوی هزینههای واقعی کارگاهها نیست و باید متناسب با شرایط اقتصادی روز افزایش پیدا کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بسیاری از هنرهای سنتی ظرفیت اقتصادی دارند و نباید صرفاً بهعنوان میراثی برای نگهداری به آنها نگاه کرد؛ با آموزش، نوآوری، بازاریابی و حمایت از هنرمندان میتوان این هنرها را احیا و به مشاغل پایدار تبدیل کرد تا هنرمندان از مهارت خود درآمد داشته باشند و هنرهای بومی نیز از خطر فراموشی نجات پیدا کنند.
به گزارش شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ گیوه کرمانشاه امروز از ظرفیت لازم برای تبدیل شدن به یک محصول فرهنگی و اقتصادی برخوردار است؛ ظرفیتی که حضور در بازارهای داخلی و اقلیم کردستان عراق، شمار قابل توجه فعالان این حوزه و استقبال از آموزش و طراحیهای جدید آن را تائید میکند؛ با این حال، تداوم این مسیر به تقویت زنجیره تولید، حمایت از هنرمندان و توسعه بازار وابسته است.
بر این اساس، حفظ گیوهبافی تنها با صیانت از شیوه سنتی تولید محقق نمیشود؛ بلکه باید همزمان با انتقال مهارت به نسل جدید، زمینه تولید اقتصادی، برندسازی، بازاریابی و دسترسی پایدار به بازار فراهم شود تا این هنر بومی از یک میراث ارزشمند به ظرفیتی ماندگار برای اشتغال و اقتصاد منطقه تبدیل شود.
انتهای خبر/
منبع: شبکه اطلاعرسانی مرصاد