#یادداشت
🔴معبد آناهیتا کنگاور: تحلیل معماری، مهندسی و راهکارهای حفاظت فنی برای ثبت جهان
به گزارش خبرنگار فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی سلام کنگاور این بنا بر سکویی مرتفع از سنگهای یکپارچه ساخته شده و ستونها و پایههای وسیع آن نمایانگر مهندسی و معماری پیشرفته باستانیان است. پلان مستطیلی معبد شامل شبکهای منظم از ستونهاست که بار سقف و پوشش سنگی را بهطور یکنواخت به پلتفرم و پایهها منتقل میکند و فضاهای داخلی شامل سالنهای مربعشکل، گذرگاهها و محوطههایی برای برگزاری آیینها و تجمعات مذهبی است. کانالها و مسیرهای آبرسانی اطراف بنا نشان میدهند که آب جنبه نمادین و کاربردی در مراسم و فعالیتهای کشاورزی داشته و اهمیت فرهنگی و اقتصادی منابع آب در طراحی و کارکرد بنا منعکس شده است.
💢💢ساختار معبد و ستونبندی آن از نظر مهندسی، توزیع بار و یکپارچگی سازه، بیانگر دانش فنی پیشرفته باستانیان در طراحی و ساخت سازههای سنگی است. ستونها و پایهها به گونهای طراحی شدهاند که فشار ناشی از سقف سنگی و پوششهای بالادست به صورت یکنواخت توزیع شود و مقاومت بنا در برابر نیروهای جانبی و بارهای دینامیک افزایش یابد. سیستمهای آبرسانی و کانالهای اطراف علاوه بر کاربرد مذهبی، مهارت در مدیریت منابع آب، مهندسی هیدرولیک و دانش زیربنایی مهندسی را نشان میدهد و بیانگر نگاه جامع و کاربردی معماران باستانی به محیط پیرامونی و منابع طبیعی است.
💢💢بخش های زیادی از معبد تخریب شده و تنها بقایای ستونها، پایهها و پلتفرمهای سنگی باقی ماندهاند. عوامل طبیعی مانند فرسایش سنگها، نفوذ رطوبت، یخبندان، تغییرات دمایی، زمینلرزه و فرسایش خاک و عوامل انسانی شامل برداشت غیرمجاز سنگها و بهرهبرداریهای غیرعلمی موجب آسیبهای جدی به بنا شدهاند. مطالعات باستانشناسی و تحلیل مصالح نشان میدهند که سنگها دچار پوستهپوسته شدن، لایهلایه جدا شدن و ترکهای موضعی شدهاند و حفاظت فیزیکی و مرمت مهندسیشده برای جلوگیری از تخریب بیشتر ضروری است. همچنین فقدان حفاظت محیطی مناسب و فشار بازدیدکنندگان باعث تشدید تخریب و آسیبهای محیطی شده است.
💢💢معبد آناهیتا کنگاور در فهرست نامزدهای موقت یونسکو ثبت شده است، اما ثبت نهایی هنوز انجام نشده است. چالشهای اصلی شامل اختلاف نظر درباره هویت تاریخی دقیق بنا، وضعیت حفاظتی ناقص، بهرهبرداری غیرعلمی از محوطه، کمبود مستندسازی جامع و دقیق و نبود دادههای مهندسی کامل برای تحلیل سازه است. نبود بررسیهای دقیق ساختاری ستونها، سقف، پایهها، پلان، سیستمهای آبرسانی و تحلیل یکپارچگی بنا، روند ثبت جهانی را پیچیده کرده و ارائه پروندهای مستند و قابل قبول برای یونسکو را به چالش کشیده است.
💢💢برای حفاظت فنی و آمادهسازی برای ثبت جهانی، تثبیت و مقاومسازی ستونها و پایهها با استفاده از روشهای مقاومسازی مدرن و مقاومسازی در برابر لرزش و بارهای دینامیک و استفاده از ملاتهای سازگار با جنس سنگ اصلی، حفاظت سکوی سنگی و پلتفرمها برای جلوگیری از فرسایش سطحی و شکسته شدن لایههای سنگی، کنترل و مدیریت رطوبت و نفوذ آب از طریق زهکشی مناسب و کانالهای فرعی و ایجاد پوشش حفاظتی، تحلیل مهندسی دقیق ستونها و سقف شامل بررسی بارگذاری، مقاومت مصالح و تغییر شکلها، مستندسازی و ثبت دقیق پلان، حفاری و پژوهش باستانشناسی تکمیلی برای آشکارسازی ساختارهای اصلی و بررسی سیستمهای آبرسانی، کنترل دسترسی و مدیریت بازدید برای کاهش فشار انسانی و جلوگیری از آسیبهای فیزیکی و محیطی، پایش محیطی مستمر شامل بررسی اثرات فرسایش، رطوبت، تغییرات دمایی، زمینلرزه و فعالیتهای انسانی و اعمال اقدامات پیشگیرانه، و جذب منابع مالی و فنی ملی و بینالمللی برای مرمت، پژوهش و حفاظت بلندمدت توصیه میشوند.
💢💢اجرای این اقدامات باعث تثبیت سازهای معبد، حفظ یکپارچگی تاریخی و معماری آن، کاهش تخریب ناشی از فرسایش و فشارهای محیطی و آمادهسازی شرایط لازم برای ثبت جهانی یونسکو میشود و مستندسازی علمی، تحلیل بارگذاری و رفتار مصالح سنگی و ارائه دادههای مهندسی و باستانشناسی دقیق، مدارک لازم برای تقویت پرونده ثبت جهانی را فراهم میکند و امکان معرفی معبد آناهیتا کنگاور به عنوان نمونهای بینظیر از مهندسی و معماری مذهبی باستان را فراهم میآورد و میراث فرهنگی و تاریخی را برای نسلهای آینده تضمین میکند.
🔸🔸🔸🔸🔸🔸🔶🔶🔶
✍️ جواد سعیدی – کارشناس ارشد عمران