یکی از موضوعات مهم در مدیریت و برنامهریزی شهری، نحوه ساماندهی و استفاده بهینه از زمینهای شهری است. زمین در محدوده شهر یک منبع محدود و ارزشمند به شمار میرود و در چارچوب طرحهای جامع و تفصیلی، برای هر قطعه زمین کاربری مشخصی تعریف میشود تا ساختار فضایی شهر به صورت منظم و هماهنگ شکل بگیرد. با این حال، در بسیاری از شهرها بخشی از اراضی برای سالهای طولانی بدون استفاده مؤثر باقی میمانند و عملاً از چرخه فعال حیات شهری خارج میشوند.
در شهرستان کنگاور نیز این پدیده کموبیش قابل مشاهده است. در خیابانها و بخشهای مختلف شهر، زمینهایی وجود دارند که سالهاست بدون کاربری مشخص رها شدهاند. برخی از این زمینها به فضای خالی و متروک تبدیل شدهاند و برخی دیگر به صورت غیررسمی به محل دپوی مصالح ساختمانی، نگهداری تجهیزات یا انبار موقت تبدیل شدهاند. تداوم این وضعیت نهتنها موجب هدررفت ظرفیت توسعه شهری میشود، بلکه بر کیفیت کالبدی و منظر شهری نیز تأثیر منفی میگذارد.
وجود زمینهای بلاتکلیف در میان بافت شهری باعث ایجاد گسست در پیوستگی کالبدی شهر میشود. در یک محیط شهری مطلوب، جدارههای ساختمانی، کاربریهای فعال و نظم فضایی در امتداد معابر باید به گونهای شکل بگیرند که حس «شهری بودن» فضا برای شهروندان قابل درک باشد. اما زمانی که در میان این ساختار، قطعاتی از زمین برای سالهای طولانی رها میشوند، پیوستگی فضایی خیابانها و کوچهها دچار اختلال میشود.
نمونهای قابل توجه از این وضعیت، زمین محل سابق سینما در خیابان امام حسین کنگاور است. این زمین که در گذشته دارای یک کاربری فرهنگی در شهر بوده، اکنون برای چندین دهه بدون تعیین تکلیف باقی مانده و به محلی برای نگهداری وسایل و ادوات ساختمانی تبدیل شده است. چنین وضعیتی موجب شده است که این فضا نه تنها نقشی در فعالیتهای شهری نداشته باشد، بلکه از نظر کالبدی نیز با محیط پیرامون خود هماهنگ نباشد.
از منظر طراحی شهری، چنین فضاهایی معمولاً به عناصری ناهنجار در سیمای شهر تبدیل میشوند؛ عناصری که هیچ سنخیتی با محیط شهری ندارند. در نتیجه، رهگذری که از این محدوده عبور میکند، به جای آنکه با یک فضای شهری منظم و فعال مواجه شود، با فضایی روبهرو میشود که بیشتر به محیطهای حاشیهای یا حتی فضاهای روستایی شباهت دارد.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم کنگاور شهری با پیشینه تاریخی ارزشمند است و وجود آثاری مانند معبد آناهیتا جایگاه ویژهای در هویت فرهنگی این شهر ایجاد کرده است. در چنین شهری، کیفیت فضاهای شهری و انسجام کالبدی آنها میتواند نقش مهمی در تقویت هویت شهری و تصویر ذهنی شهروندان و بازدیدکنندگان داشته باشد.
از این رو، ساماندهی زمینهای بلاتکلیف در سطح شهر، از جمله زمین محل سابق سینما در خیابان امام حسین، میتواند بخشی از راهبردهای ارتقای کیفیت محیط شهری در کنگاور باشد. فعالسازی این فضاها از طریق تعریف کاربریهای متناسب با نیازهای شهر، علاوه بر بهبود منظر شهری، میتواند به تقویت حیات اجتماعی و افزایش کارایی فضاهای شهری نیز کمک کند.
در نهایت باید توجه داشت که کیفیت یک شهر تنها به پروژههای بزرگ عمرانی وابسته نیست، بلکه نحوه مدیریت زمینهای کوچک و پراکنده در بافت شهری نیز در شکلگیری سیمای شهر نقش مهمی دارد. زمینهایی که برای سالها در کوچهها و خیابانهای شهر رها میشوند، اگرچه ممکن است در نگاه اول مسئلهای کوچک به نظر برسند، اما در مجموع میتوانند بر انسجام فضایی، هویت کالبدی و کیفیت محیط شهری تأثیر قابل توجهی بگذارند. ساماندهی این فضاها، در حقیقت گامی ضروری در جهت ارتقای کیفیت زیست شهری در شهرستان کنگاور است.
🔸🔸🔸🔸🔸🔸🔶🔶🔶
✍️ جواد سعیدی –کارشناس ارشد عمران