وی افزود: ثبت این عنصر فرهنگی، اقدامی برای صیانت از بخشی از حافظه تاریخی، فرهنگ زیست روزمره، دانش بومی و هویت غذایی ایرانیان است؛ میراثی که طی نسلها در زندگی مردم حضور داشته و همچنان بخشی از فرهنگ عمومی جامعه ایرانی را شکل میدهد.
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی درباره مستندات تاریخی نان سنگک، گفت: کهنترین سند مکتوب شناختهشده درباره این نان، فرهنگ لغات «برهان قاطع» تألیف خلف تبریزی در سال ۱۰۶۲ هجری قمری است.
ایزدی ادامه داد: در «برهان قاطع» ذیل واژه «سنگک»، آمده است: «نوعی از نان است که روی سنگریزههای گرم بپزند.» به گفته وی، افزون بر این سند مکتوب، روایتهای شفاهی و اشارات تاریخی متعددی درباره پیشینه این نان وجود دارد.
روایتهای تاریخی از قدمت نان سنگک
وی افزود: برخی روایتهای تاریخی، قدمت نان سنگک را به دوره ساسانی و حتی پیش از اسلام نسبت میدهند. همچنین در برخی منابع تاریخی به ناآشنایی سپاهیان عرب هنگام ورود به مدائن با این نوع نان اشاره شده که میتواند در مطالعات تاریخی مورد توجه قرار گیرد.
مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی تأکید کرد: در بررسی پروندههای میراث ناملموس، مجموعهای از شواهد تاریخی، اسناد مکتوب، روایتهای شفاهی، استمرار فرهنگی، دانش و مهارتهای مرتبط و جایگاه هر عنصر در زندگی اجتماعی مردم مورد بررسی و ارزیابی قرار میگیرد.
وی درباره شواهد باستانشناختی مرتبط با شیوه پخت نان سنگک نیز اظهار کرد: در یکی از قلعههای مخروبه در ورامین، بقایای یک نانوایی سنگکی شامل تنوری سالم و ریگهای ویژه پخت کشف شده که میتواند شاهدی ملموس از استمرار این شیوه در ایران باشد.
شواهد باستانشناختی از شیوه پخت سنگک
ایزدی افزود: وجود این شواهد در کنار اسناد تاریخی و روایتهای شفاهی، تصویری چندلایه از پیشینه این میراث ارائه میکند و نشان میدهد «سنگک» دانش و مهارتی است که در پیوند با ابزار، محیط، شیوه پخت و فرهنگ مصرف استمرار یافته است.
مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی درباره روایت مشهور نقش شیخ بهایی در طراحی تنور سنگکی، گفت: در سالنمای کمیته نانوایان تهران که سال ۱۳۲۶ خورشیدی منتشر شده، روایتی درباره درخواست شاهعباس صفوی از شیخ بهایی برای تأمین نان لشکریان در سفرها نقل شده است.
وی افزود: بر اساس این روایت، طراحی تنور سنگکی به شیخ بهایی نسبت داده شده است؛ با این حال، فارغ از میزان انطباق تاریخی روایت با واقعیت، استمرار اصول کلی این شیوه پخت در نانواییهای سنگکی امروز، جایگاه ویژه این سنت را نشان میدهد.
روایت شیخ بهایی در منابع نانوایان
ایزدی همچنین به نوشتههای شاطر داوود روغنی، نانوا و چهره شناختهشده ری، اشاره کرد و گفت: وی در کتاب خود که سال ۱۳۵۶ منتشر شده، نان سنگک را از منظر طعم، هضم و سلامت، «بهترین نان ایران و شاید دنیا» توصیف کرده است.
وی این تعبیر را نشاندهنده جایگاه نان سنگک در فرهنگ و ذائقه عمومی ایرانیان دانست و اذعان کرد: ثبت ملی این نان، نقطه آغاز فرآیندی گستردهتر برای حفاظت، مستندسازی و انتقال دانش و مهارتهای مرتبط با آن به نسلهای آینده خواهد بود.
حفاظت از دانش و مهارت پخت سنگک
مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی گفت: میراث ناملموس زمانی معنا پیدا میکند که در متن زندگی مردم زنده باشد؛ بنابراین حفاظت از نان سنگک تنها به شکل ظاهری آن محدود نمیشود و دانش شاطر، آمادهسازی خمیر، نحوه پخت، ابزار و تجهیزات سنتی نیز باید حفظ شود.
ایزدی افزود: مجموعه سنتها و آیینهای مرتبط با پخت سنگک نیز بخشی از این میراث محسوب میشود و ثبت ملی آن میتواند زمینه توجه بیشتر به نانواییهای سنتی و حمایت از استادکاران را فراهم کند.
وی ادامه داد: این ثبت همچنین میتواند به تقویت فرآیند مستندسازی و احیای سنتهای مرتبط با پخت سنگک کمک کند؛ موضوعی که در کنار شناسایی حاملان دانش و مهارت، برای استمرار این میراث در زندگی اجتماعی مردم اهمیت دارد.
نان در پیوند با زندگی اجتماعی ایرانیان
مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی با بیان اینکه نان در فرهنگ ایرانی فراتر از یک ماده غذایی است، اظهار کرد: نان با مفاهیمی همچون خانواده، معیشت، مهماننوازی، آیینهای اجتماعی و زندگی روزمره مردم پیوند خورده و سنگک به دلیل شیوه تولید و پخت سنتی، جایگاهی ویژه دارد.
وی افزود: صیانت از چنین عناصری در حقیقت صیانت از سرمایه فرهنگی کشور است؛ زیرا بخش مهمی از هویت یک جامعه در عناصر به ظاهر ساده اما عمیقاً ریشهدار زندگی روزمره شکل میگیرد و به نسلهای بعد منتقل میشود.
چشمانداز ثبت جهانی نان سنگک
مدیرکل ثبت آثار در وزارت میراث فرهنگی درباره چشمانداز ثبت جهانی نان سنگک، گفت: ثبت ملی یکی از مراحل مهم در مسیر حفاظت و معرفی بینالمللی میراث ناملموس است و این وزارتخانه موضوع ثبت جهانی سنگک را در یونسکو دنبال خواهد کرد.
ایزدی افزود: تکمیل مستندات، تقویت مطالعات و معرفی این میراث در مجامع و محافل بینالمللی از جمله اقداماتی است که برای تحقق ثبت جهانی نان سنگک در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو دنبال میشود.
وی تأکید کرد: تحقق این هدف نیازمند همکاری و همافزایی میان نهادهای مرتبط، پژوهشگران، تاریخپژوهان، حاملان سنت، نانوایان و فعالان حوزه میراث فرهنگی است تا این میراث زنده ایرانی بر پایه مستندات علمی در سطح جهانی معرفی شود.
مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی در پایان از پژوهشگران، تاریخدانان، نانوایان سنتی و فعالان میراث فرهنگی که در مسیر تهیه و تکمیل پرونده نان سنگک همکاری کردهاند، قدردانی کرد و گفت: این نان روایتگر بخشی از تاریخ، هنر، دانش و هویت ایرانیان است.
منبع: ایسنا
انتهای خبر/