وی افزود: در خصوص اینکه حوادث ۱۱ سپتامبر واقعاً توسط تشکیلات القاعده و مجموعه تحت رهبری اسامه بنلادن انجام شد یا با نگاهی بدبینانهتر، آمریکاییها و سازمانهای امنیتی این کشور در وقوع آن نقش داشتند، دیدگاههای مختلفی مطرح شده است، اما فارغ از این مباحث، پیامدهای این حادثه در عرصه سیاست بینالملل بسیار گسترده بود.
پایان دوقطبی و آغاز نظم هژمونیک آمریکا
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه عنوان کرد: آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر بهانهای پیدا کرد تا در هر نقطهای از جهان، با عنوان مقابله با تروریسم و در قالب دکترین دفاع پیشدستانه، وارد عمل شود و حتی به کشورهای مختلف لشکرکشی کند؛ به همین دلیل، این حادثه به نقطه آغاز مرحلهای جدید در سیاست خارجی آمریکا تبدیل شد.
فتاحی ادامه داد: کار به جایی رسید که برخی صاحبنظران حوزه روابط بینالملل با نگاهی بسیار بدبینانه، حتی سازمانهای امنیتی آمریکا را در وقوع حوادث ۱۱ سپتامبر دخیل دانستند، اما آنچه اهمیت دارد این است که پس از این حادثه، روابط بینالملل و عرصه سیاست بینالملل دستخوش تغییرات جدی شد.
وی تصریح کرد: آمریکا تلاش کرد پس از ۱۱ سپتامبر، ساختار ثبات هژمونیک را در نظام بینالملل ایجاد و تثبیت کند و جهانی با یک ابرقدرت را ترسیم کند؛ از این منظر، تحولات پس از ۱۱ سپتامبر صرفاً به یک حادثه تروریستی محدود نماند و در سطح ساختاری بر مناسبات بینالمللی اثر گذاشت.
افغانستان و عراق در سایه دکترین پیشدستانه
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به حمله آمریکا به افغانستان و عراق، گفت: حمله به افغانستان بهدلیل حضور سازمان القاعده که به عنوان مجری اصلی حادثه ۱۱ سپتامبر معرفی شده بود، تا حد زیادی از فضای سیاسی و امنیتی ایجادشده پس از این حادثه تأثیر پذیرفت و آمریکا ابتدا با همین استدلال وارد افغانستان شد.
فتاحی افزود: در مورد عراق، آمریکاییها موضوع وجود سلاحهای کشتار جمعی را بهانه حمله قرار دادند، اما بعدها مشخص شد عراق اساساً سلاح کشتار جمعی نداشته است و این ادعا مبنای واقعی نداشته است.
وی ادامه داد: بعدتر مشخص شد هیچ ارتباط تشکیلاتی در هیچ سطحی میان رژیم بعث عراق با ساختار القاعده و مجموعه تحت رهبری اسامه بنلادن وجود نداشته است؛ بنابراین، این موارد در عمل بهانههایی بود که آمریکا از آنها برای پیشبرد اهداف خود و عملیاتی کردن سیادت جهانیاش استفاده کرد.
نفت عراق و تداوم نفوذ ساختاری آمریکا
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به منابع نفتی عراق، بیان کرد: چه جایی بهتر از عراق که در آن مقطع بین ۱۵۰ تا ۱۷۰ میلیارد بشکه نفت داشت؛ کشوری با چنین منابع عظیم انرژی که از نظر ژئوپلیتیکی و اقتصادی نیز اهمیت بالایی داشت، برای پیشبرد اهداف آمریکا اهمیت ویژهای پیدا میکرد.
فتاحی گفت: از سال ۲۰۰۳ تاکنون، یعنی ۲۳ سال پس از آن تحولات، همچنان مسئله مدیریت درآمدهای نفتی عراق مطرح است و عراق حتی امروز نیز از نظر من اتوریته و حاکمیت مقتدرانهای در زمینه پول حاصل از نفت خود ندارد.
وی اذعان کرد: نفت عراق فروخته میشود و پس از آن آمریکا در قالب پالتهای دلار، پول حاصل از فروش نفت را به عراق بازمیگرداند؛ بنابراین، حتی پس از گذشت بیش از دو دهه از حمله آمریکا، میتوان آثار آن نگاه و ساختار ایجادشده را در موضوع مدیریت درآمدهای نفتی عراق مشاهده کرد.
تغییر ساختار نظام بینالملل و قواعد بازی
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه در ادامه با تشریح اهمیت حادثه ۱۱ سپتامبر در تاریخ روابط بینالملل، گفت: این حادثه یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ روابط بینالملل محسوب میشود، زیرا تغییر ساختار در روابط بینالملل موضوعی است که بسیار دیر و به سختی اتفاق میافتد و همانند تغییر یک گفتمان یا پارادایم است.
فتاحی افزود: تغییر ساختار به این معناست که ریلگذاری مناسبات میان بازیگران در سیاست بینالملل به یکباره تغییر کند و قواعد بازی متفاوت شود؛ بنابراین، وقتی نظام بینالملل از یک ساختار به ساختار دیگری شیفت پیدا میکند، قواعد حاکم بر روابط میان بازیگران نیز دستخوش تغییر میشود.
وی خاطرنشان کرد: رژیمهای بینالمللی تغییر میکنند، نظمها تغییر میکنند، ادوات و تسلیحات تغییر میکنند و حتی دوستیها و دشمنیهای میان بازیگران نیز میتواند تغییر کند، اما ساختار از قاعدهمندی بسیار مستحکمی برخوردار است و تغییر آن معمولاً به سادگی اتفاق نمیافتد.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه گفت: تغییر ساختار در نظام بینالملل معمولاً در صورت وقوع جنگها و تغییر نظمها رخ میدهد و در چنین شرایطی قواعد بازی در روابط بینالملل تغییر میکند؛ اتفاقی که درباره ۱۱ سپتامبر نیز میتوان آن را از منظر تلاش برای تغییر ساختار نظام بینالملل مورد بررسی قرار داد.
فتاحی با اشاره به هزینههای انسانی و اقتصادی تحولات پس از ۱۱ سپتامبر، عنوان کرد: این روند بسیار پرهزینه بود و صدها هزار نفر و به زعم برخی، حتی میلیونها نفر جان خود را از دست دادند و هزاران میلیارد دلار خسارت و لطمه به وجود آمد و مجموعهای از تراژدیها، حوادث و اتفاقات مختلف در پی این تحولات رخ داد.
هزینههای چند هزار میلیارد دلاری مداخلات نظامی
وی در ادامه با اشاره به هزینههای آمریکا در جنگهای عراق و افغانستان، گفت: آمریکا فقط در عراق بیش از پنج هزار میلیارد دلار هزینه کرد و در افغانستان نیز بیش از ۲.۲ تریلیون دلار هزینه شد؛ این هزینهها با این ذهنیت انجام گرفت که آمریکاییها بتوانند ستونهای ثبات هژمونیک خود را در نظام بینالملل مستحکم کنند.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه تصریح کرد: با وجود این هزینههای سنگین، آنچه آمریکاییها در نظر داشتند در عمل به اندازهای که مدنظرشان بود محقق نشد و تلاش این کشور برای تثبیت ساختار ثبات هژمونیک در نظام بینالملل نتوانست به نتیجه مورد انتظار منجر شود.
فتاحی در پایان گفت: در نهایت آمریکاییها مجبور شدند هر دو صحنه عراق و افغانستان را ترک کنند و این دو کشور را با خسارتهای زیادی ترک کردند؛ بنابراین، با وجود هزینههای چند هزار میلیارد دلاری و تلاش برای تثبیت هژمونی آمریکا، نتیجه نهایی با آنچه سیاستگذاران آمریکایی در ابتدا دنبال میکردند فاصله قابل توجهی داشت.
انتهای خبر/
منبع: شبکه اطلاعرسانی مرصاد