به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سلام کنگاور کریم نظری ؛ با هشدار نسبت به پیامدهای تخریب منابع خاکی، اظهار داشت: تغییر کاربری گسترده اراضی و فرسایش خاک، دو تهدید اصلی ظرفیت تولید کشاورزی استان هستند و کاهش ماده آلی و فشردگی خاک نیز از دیگر عواملی است که پایداری این منابع را با مخاطره مواجه می‌کند.
وی افزود: ازدست‌رفتن عرصه‌های تولیدی در نتیجه تغییر کاربری و تخریب خاک، در بلندمدت امنیت غذایی جامعه را تهدید می‌کند؛ زیرا تشکیل هر یک سانتی‌متر خاک زنده و حاصلخیز زراعی حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ سال زمان می‌برد و این منبع طبیعی در مقیاس عمر انسان تجدیدناپذیر است.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه تصریح کرد: اگر تغییر کاربری اراضی کشاورزی و فرسایش خاک با همین شدت ادامه پیدا کند، ممکن است در آینده از نظر شهرسازی و فناوری پیشرفت‌های قابل توجهی داشته باشیم، اما در تأمین غذای جامعه با مشکل مواجه شویم؛ چراکه با ازدست‌دادن عرصه‌های تولید، ظرفیت تأمین نیازهای غذایی نیز کاهش پیدا می‌کند.
تغییر کاربری و فرسایش اراضی کشاورزی کرمانشاه
نظری با اشاره به مهم‌ترین عوامل تخریب منابع خاکی، بیان کرد: تبدیل جنگل‌ها به اراضی کشاورزی و تغییر کاربری زمین‌های زراعی به مناطق مسکونی و ساخت و ساز، از جمله تهدیدهای جدی این حوزه هستند؛ متأسفانه اقدامات انجام‌شده برای مقابله با تغییر کاربری تاکنون اثربخشی مورد انتظار را نداشته است؛ زیرا رویکرد غالب، پیشگیرانه نبوده است.
وی کمبود امکانات پایش و محدودیت فناوری‌های نظارتی را از مشکلات مقابله با تغییر کاربری دانست و گفت: در شرایط فعلی، گاهی پس از وقوع تغییر کاربری و انجام ساخت‌وساز، اقدامات قانونی برای برخورد با تخلف آغاز می‌شود؛ درحالی‌که باید امکان رصد مستمر اراضی کشاورزی فراهم شود تا پیش از وقوع تخلف، از تغییر کاربری جلوگیری کنیم.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه خاطرنشان کرد: تخریب ساخت و سازهای غیرمجاز پس از انجام عملیات عمرانی نیز می‌تواند خسارت دیگری به سرمایه‌های ملی وارد کند؛ زیرا بقایای بتنی، نخاله‌های ساختمانی، مواد پلاستیکی و سایر آلاینده‌ها در اراضی کشاورزی باقی می‌مانند و موجب تخریب و آلودگی بیشتر خاک می‌شوند.
قانون حفاظت خاک و ضعف زیرساخت‌های اجرایی
نظری با اشاره به قانون جامع حفاظت خاک، عنوان کرد: این قانون در سال ۱۳۹۸ در مجلس شورای اسلامی تصویب و آئین‌نامه اجرایی آن در سال ۱۴۰۲ ابلاغ شد ؛ قانون حفاظت خاک از قوانین مترقی این حوزه محسوب می‌شود و جرایم پیش‌بینی‌شده در آن ظرفیت بازدارندگی دارند، اما ساختار تشکیلاتی و نیروی انسانی متناسب برای اجرای کامل آن هنوز به‌طور جدی تأمین نشده است.
وی افزود: در ساختار سازمان‌های جهاد کشاورزی عمدتاً به تشکیل یک دفتر با یک یا دو نیروی متخصص اکتفا شده است؛ درحالی‌که اجرای مؤثر قانون حفاظت خاک به نیروی انسانی، تجهیزات و امکانات تخصصی نیاز دارد و بدون تأمین این زیرساخت‌ها نمی‌توان انتظار اجرای مطلوب قانون را داشت.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه با تأکید بر ضرورت توسعه روش‌های علمی حفاظت از خاک، عنوان کرد: یکی از مهم‌ترین راهکارها، توسعه کشاورزی حفاظتی است؛ در سطح دنیا حدود ۲۰۰ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی تحت روش‌های کشاورزی حفاظتی قرار دارند و ما نیز باید به سمتی حرکت کنیم که ادوات و تجهیزات کشاورزی متناسب با این شیوه تولید توسعه پیدا کنند.
نظری تصریح کرد: در کشاورزی حفاظتی، بقایای گیاهی باید به خاک بازگردانده شوند و روی سطح زمین باقی بمانند؛ این اقدام علاوه بر جلوگیری از کاهش ماده آلی خاک، موجب افزایش نفوذ آب و نزولات جوی به داخل زمین و ارتقای ظرفیت نگهداری رطوبت خاک می‌شود.
وی با اشاره به ظرفیت این روش در افزایش تولید محصولات دیم، گفت: بر اساس اصول علمی، اجرای صحیح کشاورزی حفاظتی در دیمزارها می‌تواند تا ۹۰ درصد افزایش تولید به همراه داشته باشد؛ توسعه این روش به‌ویژه در مناطقی که وابستگی بیشتری به نزولات جوی دارند، اهمیت فراوانی در مدیریت منابع آب و افزایش بهره‌وری اراضی دارد.
آبخیزداری و آبخوان‌داری برای کنترل فرسایش خاک
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه شناسایی کانون‌های بحرانی فرسایش را از دیگر اقدامات ضروری دانست و افزود: باید نقاطی از استان را که با فرسایش شدید مواجه هستند، شناسایی کنیم و عملیات آبخیزداری و آبخوان‌داری را در این مناطق متمرکز سازیم تا با مدیریت حوزه‌های بالادست، از بروز سیلاب و واردشدن خسارت به اراضی پائین‌دست جلوگیری شود.
نظری ادامه داد: اقدامات کنترلی در حوزه‌های آبخیز باید به دو شکل بیولوژیک و مکانیکی اجرا شوند تا نزولات جوی موجب بروز سیلاب و فرسایش نشوند؛ در کنار این اقدامات، در اراضی زراعی پائین‌دست نیز باید کشاورزی حفاظتی توسعه پیدا کند تا بیشترین بهره‌برداری ممکن از بارندگی‌ها و منابع رطوبتی صورت گیرد.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در برخی روش‌های مدیریت منابع آب، بیان کرد: به اعتقاد من، هزینه‌هایی که کشور برای نهضت سدسازی متحمل شده، در برخی موارد خساراتی بیش از مزایای آن به همراه داشته است؛ زیرا احداث سد می‌تواند هم در مناطق بالادست و هم در پائین‌دست پیامدهایی برای محیط طبیعی ایجاد کند.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه خاطرنشان کرد: می‌توان با استفاده از روش‌های علمی و بهره‌گیری از نزولات جوی، بدون تحمیل هزینه‌های سنگین، ظرفیت تولید در دیمزارها را افزایش داد؛ بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی کشور دیم هستند و با اجرای روش‌های حفاظتی می‌توان از این ظرفیت به شکل مؤثرتری استفاده کرد.
نظری با اشاره به ظرفیت‌های تولیدی استان کرمانشاه، اذعان کرد: این استان به دلیل برخورداری از شرایط چهار فصل و ظرفیت‌های متنوع کشاورزی، توانمندی بالایی در تولید محصولات دارد و با استفاده از روش‌های نوین و رعایت اصول کشاورزی حفاظتی می‌تواند به ظرفیت تولید حدود ۲۰ میلیون تن محصولات کشاورزی دست پیدا کند.
وی تأکید کرد: رویکردهای کشاورزی باید بر مبنای اصول علمی و هماهنگ با طبیعت باشد تا بتوان از ظرفیت‌های موجود در منابع خاک و آب بیشترین بهره‌برداری را انجام داد و عملکرد مزارع را افزایش داد.
فرهنگ‌سازی و مشارکت دستگاه‌ها در حفاظت خاک
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه با اشاره به ضرورت فرهنگ‌سازی در زمینه حفاظت از منابع خاکی، گفت: نخستین اقدام، تقویت پیوند میان دانش تخصصی و عرصه‌های کشاورزی است؛ سازمان جهاد کشاورزی و متخصصان این حوزه باید ارتباط مستقیم با بهره‌برداران برقرار کنند و دانش و آگاهی‌های لازم را به جامعه کشاورزی انتقال دهند.
نظری افزود: آگاهی‌بخشی درباره اهمیت منابع طبیعی تنها بر عهده سازمان جهاد کشاورزی نیست و تمامی دستگاه‌های فرهنگی و مجموعه‌های اثرگذار بر افکار عمومی باید در این زمینه مشارکت داشته باشند؛ صدا و سیما نیز می‌تواند نقش مؤثری در معرفی اهمیت حفاظت از آب، خاک، جنگل و هوا ایفا کند؛ هرچند تاکنون فعالیت آن در این عرصه چندان پررنگ نبوده است.
وی از پیگیری همکاری با آموزش‌وپرورش استان برای آموزش مفاهیم حفاظت از خاک خبر داد و بیان کرد: تفاهم‌نامه‌ای با آموزش و پرورش استان در دست پیگیری است تا در صورت نهایی‌شدن، ارزش منابع ملی و ضرورت حفاظت از خاک از مقطع ابتدایی تا متوسطه به دانش‌آموزان آموزش داده شود.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه ادامه داد: در همین راستا، برنامه‌ای با عنوان «سفیران خاک» پیش‌بینی شده است تا فرهنگ حفاظت از خاک در میان دانش‌آموزان توسعه پیدا کند و این طرح در کنار برنامه‌های فرهنگی مشابه، از جمله سفیران سلامت و سفیران حفاظت از منابع طبیعی، دنبال شود.
طرح پزشک خاک و انتقال دانش کشاورزی
نظری با اشاره به برنامه‌های الگویی برای انتقال دانش تخصصی به کشاورزان، گفت: طرح «پزشک خاک» یکی از برنامه‌های پنج‌ساله این حوزه است که در مناطقی که مطالعات خاک‌شناسی انجام شده، با مشارکت داوطلبانه بهره‌برداران اجرا می‌شود.
وی تصریح کرد: در این طرح، کشاورزان داوطلب اراضی خود را برای اجرای برنامه در اختیار تیم تخصصی قرار می‌دهند و عملیات کشاورزی همچنان توسط خود بهره‌بردار انجام می‌شود، اما تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت باید زیر نظر کمیته فنی و مطابق دستورالعمل‌های کشاورزی حفاظتی باشد.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه افزود: کمیته فنی از ابتدای عملیات تا مرحله برداشت، توصیه‌ها و دستورالعمل‌های تخصصی را به کشاورز منتقل می‌کند؛ در صورت موفقیت طرح و افزایش تولید، سایر کشاورزان منطقه نیز باید از نتایج آن الگوبرداری کنند؛ به‌گونه‌ای که طی پنج سال، حدود دوسوم بهره‌برداران همجوار از تجربیات کشاورز پیشرو استفاده و روش‌های علمی را در مزارع خود اجرا کنند.
احیای اراضی تخریب‌شده و بازگشت به تولید
نظری در پاسخ به پرسشی درباره امکان احیای اراضی کشاورزی تخریب‌شده و بازگرداندن آن‌ها به چرخه تولید، گفت: این اقدام قطعاً امکان‌پذیر است و در مواردی که زمین بر اثر ریختن خاک نامناسب، نخاله‌های ساختمانی و زباله تخریب شده باشد، می‌توان با مطالعات تخصصی و اجرای عملیات اصلاحی، شرایط بازگشت آن را به چرخه تولید فراهم کرد.
وی اذعان کرد: نخستین اقدام برای احیای این اراضی، تهیه نقشه تسطیح و بررسی وضعیت زمین با نظارت کارشناسان است؛ سپس باید خاک زراعی مناسب یا خاکی که قابلیت تبدیل‌شدن به خاک زراعی را دارد، به‌صورت فنی در سطح زمین توزیع شود و میزان فشردگی آن نیز مورد بررسی قرار گیرد.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه تصریح کرد: برای بازگرداندن زمین به شرایط زراعی، باید ماده آلی مناسب به خاک اضافه و عملیات کشاورزی به‌تدریج آغاز شود تا این منبع طبیعی در طول چند سال بتواند ویژگی‌های لازم برای تولید محصولات کشاورزی را بازیابی کند.
شناسایی تخریب اراضی کشاورزی با تصاویر ماهواره‌ای
نظری با اشاره به یک مورد اخیر از تخریب اراضی در استان، گفت: چند روز پیش با پرونده‌ای مواجه شدیم که در آن فردی با هدف اجرای طرح احداث پنل خورشیدی، پیش‌تر اقدام به ریختن خاک نامناسب در زمین کرده بود؛ این موضوع از طریق بررسی تصاویر ماهواره‌ای شناسایی و پیگیری شد.
وی ادامه داد: بررسی‌ها نشان داد خاک‌ریزی با هدف تغییر ویژگی‌ها و کلاس خاک انجام شده است؛ زیرا برخی افراد تصور می‌کنند با تغییر کلاس خاک می‌توانند شرایط لازم برای اجرای طرح‌های خاص را فراهم کنند؛ در این پرونده پس از شناسایی موضوع، به فرد مذکور اخطار داده شد و روند اصلاح وضعیت زمین در دستور کار قرار گرفت.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه افزود: این فرد پس از گذشت حدود دو هفته برای اصلاح وضعیت زمین اعلام آمادگی کرد و اعلام کرد خاک مناسب را مجدداً به محل منتقل کرده است؛ کارشناسان نیز با حضور در محل مشاهده کردند که خاک با استفاده از تجهیزات مکانیکی در حال توزیع است و این روند همچنان ادامه دارد.
نظری خاطرنشان کرد: مقرر شده است ماده آلی مورد نیاز نیز به خاک اضافه شود تا زمین به وضعیت زراعی و کاربری اولیه خود بازگردد؛ همچنین از فرد مذکور تعهد گرفته شده است که از این پس هیچ‌گونه استفاده مغایر با کاربری کشاورزی از زمین انجام ندهد.
وی با تأکید بر ضرورت برخورد قانونی با تخریب و آلودگی خاک، بیان کرد: خوشبختانه شعبه ویژه رسیدگی به این موضوع در استان تشکیل شده است و در صورت اجرای صحیح قانون حفاظت خاک می‌توان از تخریب و آلودگی اراضی کشاورزی جلوگیری کرد. تغییر کاربری اراضی کشاورزی در حوزه مسئولیت امور اراضی استان قرار دارد، اما تخریب و آلودگی خاک در چارچوب قانون حفاظت خاک پیگیری می‌شود.
مسئول دفتر خاک سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه در پایان گفت: همچنین کارگروهی در استانداری تشکیل شده است که مسائل مرتبط با حفاظت خاک و مقابله با تخریب این منابع در آن پیگیری خواهد شد.
انتهای خبر/
منبع: شبکه اطلاع‌رسانی مرصاد